Интервју на МНР Никола Попоски за „Радио Слободна Европа“

13 ноември 2015 година

Радио Слободна Европа

 

nikola popovski2 g11

Радио Слободна Европа: Министре Попоски, тука сте во Прага на состанок на Вишеградската група со земјите од Западен Балкан. Една од главните теми е формирање на некаков фонд за земјите од Западен Балкан. Кој ќе партиципира во тој фонд, за колкава сума станува збор и како би се распоредувале тие средства?

Hикола Попоски: Идејата е да направиме нешто што веќе го имаат направено во Вишеградската група. За почеток ќе бидат повеќе симболични суми, од по неколку десетици илјади евра кои ќе ги контрибуираат шесте држави од Западен Балкан кои се кандидати и потенцијални кандидати за членство во ЕУ. Ќе се финансираат проекти за прекугранична соработка. Идејата е да покажеме дека имаме постигнато ниво на солидарност, преку наши средства да направиме фонд со чии средства ќе се финансира подобро поврзување на регионот. Има две придобивки. Едната е за нашите граѓани кои ќе можат да искористат проекти кои се финансирани повторно од земјите од регионот а кои не поврзуваат. Втората е јасен сигнал до Европа дека сме стигнати до нивото на зрелост, регионот да го гледаме како заеднички интерес.

Радио Слободна Европа: Поврзано ли е ова со мигрантската криза?

Никола Попоски: Не е поврзано со мигрантската криза и е нешто што го планиравме дури и пред таа да стане видлива. Ова е заокружување на правниот дел од формирањето на фондот, проектите ќе отпочнат за многу краток временски период и идејата ќе биде да се стимулираат стипендии, да се имплементираат проекти во областа на во животната средина, во образованието и секогаш тие да имаат прекугранична компонента.

Радио Слободна Европа: Некои земји ги заоструваат контролите на границите поради мигрантската криза. Може ли да се случи бранот мигранти да запре во Србија или во Македонија. Нема ли да биде потребен некаков дополнителен ангажман, можеби и поголема контрола на нашите граници?

Никола Попоски: Тоа сигурно е неопходно, пред се во земјите кои мигрантите сакаат да им бидат дестинација, особено Германија. Зголемен е притисокот поради тоа што поголем број на луѓе пристигнуваат таму. Воедно и пропорцијата е сменета, така што има многу повеќе несиријци кои доаѓаат, што би било поврзано со фактот дека не секогаш се тоа луѓе кои бегаат од воени дејствија, туку дека во голем дел се работи за економска миграција, што не значи дека не претставува проблем, но е различен тип на проблем. Од наша страна ќе се бара многу поголем напор за целосно регистрирање на сите мигранти кои влегуваат во Република Македонија, бидејќи секој мигрант кој влегува кај нас на крајот завршува во некоја од западно европските држави, што подразбира пак дека ќе мора на минимум да ги сведеме илегалните премини и да имаме целосно регистрирање на сите влезови. Од тој апсект ќе мораме да ги засилиме мерките за контрола и на некој начин физички да овозможиме на контролни пунктови да се влегува во Македонија. Досега тоа со потешкотии се прави бидејќи имаме до 8.000 луѓе во еден ден кои влегуваат и физички вие тоа не можете да го постигнете. Мислам дека ризикот кој треба да го одбегнеме е постепено затворање односно намалување на влезовите во државите од север на Европа, а континуиран прилив од страна на Грција во Република Македонија. Тоа е ризик кој е реален.

Радио Слободна Европа: При презентацијата на извештајот за напредокот на земјите кандидати, еврокомесарот Хан ги пофали Србија и Македонија за справувањето со мигрантската криза, но, во делот за Македонија имаше сериозни критики за многу области во македонското општество. За прв пат и практично добивме условена препорака. Нели е тоа еден вид пораз и за македонската дипломатија?

Никола Попоски: Не би се согласил со ова бидејќи мислам дека имаме многу поголемо внимание кое е посветено на оценување на областите кои се клучни пред се за Европската Унија, пред се владеење на правото. Ова не е исклучок во однос на другите земји. Доколку ги погледнете извештаите на другите земји ќе видите дека фокусот е токму на овие области. За нас, најголемиот хендикеп и најголемото внимание е предизвикано од внатрешната политичка криза која се надевам дека сме на пат да ја надминеме со решенијата кои беа договорени помеѓу политичките партии. Мислам дека сега сме во фаза во која добивме, после шест, седма година де факто повторна препорака од страна на Европската комисија, што е најбитниот елемент, и тука немате има „или ваква“ „или таква“, туку тука имате „или има“ „или нема“ препорака. Прашањето кое треба да си го поставиме е колку реално може земја која добила прва препорака во 2009 година да остане на тој пат и покрај тоа што ниту еден Совет во овие изминати шест години нема одлучено дека треба да се поддржи таквата одлука за почеток на преговори. Дали Македонија ќе беше во оваа ситуација доколку почневме со преговори во 2009 година е легитимно прашање кое можеме да си го поставиме.

Радио Слободна Европа: Да, но овој пат во извештајот дел станаа и содржините од прислушкуваните разговори. Земени се в предвид. Имаше информации дека биле прислушкувани некои амбасадори. Имаше ли до вас некакви реакции, формални или неформални од амбасадори во Македонија?

Никола Попоски: Имаше укажувања дека наводно оној кој ги поседувал таквите нелегално стекнати материјали ги споделил со определен број на дипломати. Ова не би можеле да го третираме надвор од обврските кои произлегуваат од Виенската конвенција и за дипломатите и за Република Македонија, но во секој случај ова е многу пошироко досие за тоа кое имаме правна рамка и за кое имаме институции кои треба да го истражат и да дојдат до заклучоци. Мислам дека би било крајно неблагодарно да се шпекулира на така чувствителна тема за која имаме дефинирана рамка во која треба да се надминува.

Радио Слободна Европа: Има информации дека некои влијателни земји членки на ЕУ, досега силни поддржувачи на Македонија, сега некако се воздржани и ајде дипломатски да речеме не се толкави ентузијасти за интеграцијата на РМ во Унијата?

Никола Попоски: Имаше такви шпекулации. Од она што го имаме добиено како разговор со сите земји од ЕУ на различни нивоа, нема такво движење. Ниту една од земјите кои претходно се заложиле не смета дека РМ не треба да води преговори, но факт е дека е многу потешко да се заложат во преговорите со РМ во услови во кои ние имавме внатрешни политички проблеми. Наш интерес треба да биде час поскоро да излеземе од една спирала на внатрешни конфронтации, за да им помогнеме на тие кои не поддржуваат на европскиот фронт да излезат со барања дека неопходно е РМ да води преговори за да не се повторуваат други кризи во иднина.

Радио Слободна Европа: Успева ли македонската дипломатија да ги убеди дека е способна Македонија да излезе од политичката криза, да ја стабилизира состојбата на политички план?

Никола Попоски: Јас мислам дека во многу наврати сме покажале дека сме многу пожилави и многу покадарни од тоа што се очекувало. Македонија постојано била држена во некаква заложничка позиција, пред се поради блокадите кои ни биле наметнати во евроатланските интеграциски процеси, а дури и пред тоа, и во секоја од овие ситуации, колку и да било високо нивото на загриженост, Македонија излегувала мислам за степен посилна од тоа што била претходно. Мислам дека и во овој случај можеме да очекуваме таков развој.

Радио Слободна Европа: Кога избувна аферата со прислушкувањето и кога имаше протести, анти владини, про владини, кумановските настани..., имаше неколку остри соопштенија од руското министерство за надворешни работи за прв пат после повеќе години, па и доста анти-западна конотација имаа тие. Како ги оценувате тие соопштенија. Не е тоа мешање во внатрешните работи на Македонија?

Никола Попоски: Верувам дека има само еден ефикасен начин на кој можеме да ги надминеме нашите внатрешни политички конфронтации, а тоа е со наши сили и со дијалог внатре во земјата. Од надвор може да има вакви или такви ставови, едни или други интереси. Мислам дека за нас, клучно треба да биде нашиот интерес. Нашиот интерес е да се интегрираме во ЕУ и НАТО час поскоро. Тоа е наш стратешки интерес а не тактички маневар што треба да го изведеме во една недела. Тоа е стратешки интерес за да се вкотмиме во евроатланското семејство и врз основа на таквиот стратешки интерес треба да ги влечеме потезите внатре, вклучително и во обиди во кои мораме да надминеме недостаток на внатрешна кохезија. Политичката криза е еден таков синдром. Не смееме да дозволиме тоа поле да створи дополнителен раздор во земјата, ниту пак да не дефокусира од нашите стратешки цели.

Радио Слободна Европа: Да, стратешки интерес е и членството во НАТО, сега го спомнавте. На самитот во Букурешт во 2008, Македонија доби условена покана, штом ќе го реши спорот со името веднаш да стане членка. Поминаа 8 години. Сега веќе не се ни спомнува Македонија , се спомнува Црна Гора како најсериозен кандидат. Добивме ли сега и дополнителни критериуми, сега и политички и за членството во НАТО?

Никола Попоски: Во НАТО е валиден заклучокот од Букурешт, според она што го кажуваат земјите членки на НАТО и самата организација, а тоа значи дека РМ ќе стане земја членка на НАТО веднаш штом се надмине спорот со Грција. Оваа условеност не е променета. Ние изодевме уште еден паралелен, малку потежок пат на правно аргументирање и по тој пат добивме еден многу силен аргумент а тоа е пресудата на Меѓународниот суд на правдата, дека одлуката во 2008 година значи прекршување на меѓународно преземени правни обврски од страна на Грција.

Радио Слободна Европа: Да, ама од таа одлука многу полза РМ не виде.

Никола Попоски: Одговорот на таа одлука од прилика звучеше... Да, може сте во право, може меѓународното право е на ваша страна но дека важи правилото – посилниот победува. Тоа е пораката која ни ја упатија од грчка страна и горе долу успеаја да ја продадат во таа заедница. За нас, од една страна можеме да кажеме дека има определено ниво на проблематичност што не се почитува принципот на ненарушување на времената спогодба. Од друга страна, ние имаме еден интерес, а тоа е да ја одбегнеме пречката во нашето зачленување во НАТО и во ЕУ и мислам дека во оној момент кога ќе треба да носиме одлуки по однос на ова прашање пресудата на Меѓународниот суд на правдата ќе ја одигра својата улога.

Радио Слободна Европа: Како и да е, ќе мора да го решиме спорот со Грција за името. Посредникот Метју Нимиц, неодмана во интервју за „Катимерини“ излезе со став дека сега е времето за решение. Што значи тоа... Се случуваат некакви контакти, некакви придвижувања на овој план има?

Никола Попоски: Дека е време, време е веќе 20 години. За тоа немаме никаква дилема. Мислам дека што поскоро биде, тоа подобро, барем од македонска страна, бидејќи ние ги чувствуваме последиците од таа блокада. Во овој да речеме период од изминати неколку месеци, најголем дел од енергијата беше посветена на градење мерки за доверба помеѓу двете земји. Би рекол не директно фокусирани на спорот со името, но кои би помогнале за подобрување на климата на двете земји, дали е во делот на образованието, дали е во делот на прекуграничната соработка, дали е во делот на економијата, нам ни треба определено ниво на соработка со Грција кое го немаме.

Радио Слободна Европа: Беа утврдени во некаков документ од 10 точки на посебни мерки за градење доверба. Од тогаш, досега, некоја од тие е реализирана?

Никола Попоски: Имаше средби на работни групи, некои од нив се во процес на реализација. На пример, политичките консултации помеѓу министерствата за надворешни работи, можноста за давање стипендии во двете земји, за грчки студенти во Македонија и за македонски студенти во Грција, поврзаноста на полициските служби на граница, поврзано со мигрантската криза и неколку други. Не сите, но да речеме, од 11, 5 до 6 се во фаза на примена. Се работи за како што реков, мерки кои нема да го решат спорот за името, но кои на некој начин ќе ни го подигнат релатнивно ниското политичко ниво на доверба кое го имаме помеѓу двете земји.

Конзуларни услуги